7.4
Grootse en kleine herinneringen in de stroming van Bali
Diana Slijkerman
We reizen af naar Bali om te relaxen na een trip in Komodo, maar vooral ook om toch nog wat te duiken. Nadat we thuis op tv een documentaire hebben gezien over de Mola Mola, de Giant Ocean Sunfish en in het Nederlands “Maanvis” , is er namelijk een missie bijgekomen: dit vreemde beest uit de diepzee “live” meemaken. En dat kan dichtbij huis, bijvoorbeeld bij de Azoren, maar wij kiezen ervoor om de documentaire-makers na te reizen, en vertrekken naar Bali. We gaan op zoek naar de Mola, én komen terloops nog meer moois tegen.
Mola mola
De Mola mola is een merkwaardig grijs schepsel, dat lijkt op een molensteen met een klein mondje, kort staartje en ronde oogjes. Tel daarbij op een lange smalle rug en anaalvin, en het vreemde plaatje is compleet. Uit het Duits vertaald heet de Mola “Zwemmend hoofd” ("Schwimmender Kopf"), en dat is wel de meest treffende benaming voor een dier die ik ooit ben tegengekomen. Het betreft hier dan wel een erg groot zwemmend hoofd, want de Mola kan groot worden, tot wel 3,5 meter.
Nabij Bali komen Mola mola’s in de periode juni-oktober voor als ze vanuit een diepte van 300 meter omhoog komen met de stroming die op dat moment heerst. Bij het nabijgelegen eiland Nusa penida komen ze dan in grote aantallen langs. Zo beloven de statistieken althans.
We kiezen het dorpje Pandang Bai als uitvalsbasis, en met zo’n 16 duikscholen is er meer dan ruime keus aan duik-makelaars om ons naar de Mola te brengen.
Na enkele gesprekken bij wat scholen blijkt dat de duiken op zijn minst uitdagend voor me zullen worden… down currents en flinke drift is gebruikelijk. Twijfelend of dat het wel waard is heb ik de neiging om het af te blazen. Die stress is het niet waard, mijn oren werken deze vakantie niet altijd mee, en dan blijkt uit de gesprekken ook nog eens dat het Mola mola seizoen dit jaar vroeger is gevallen. 50% kans wordt ons gegeven op een Mola, ja of nee… Dat hebben wij weer, prikken we hét Mola-seizoen met doorgaans 100% garantie, verschuift het seizoen doodleuk. Bijna geen Mola meer te zien de laatste weken, behalve dan als je écht geluk hebt.
We treffen op een zeker moment Wolfgang, een duikschoolhouder, die vriendelijk mijn angsten voor down currents weerlegt: Mola’s komen met de koude onderstroom omhoog, met opkomend tij… Wat nou down current. Op enkele plekken is het er wel, maar daar houdt de benedenwaardtse-stroom op bij 40 meter. Deze uitleg klinkt een stuk beter, en na kort beraad besluiten we ons alsnog in te schrijven op de duik om ons geluk te beproeven. Bovendien gaat de trip na Nusa Penida ook nog langs Manta point, dus als de Mola’s zich niet laten zien, zijn er altijd nog de Manta’s als goedmakertje.
De boot vertrekt rond een uur of 8, de lunch ingeslagen voor een enerverende dag. Aan boord een aantal Hongkong chinezen die druk met elkaar in gesprek zijn. Na een stief half uurtje komen we aan bij het punt Crystal Bay, waar de Mola’s zich doorgaans ophouden. Samen met nog 20 boten, dus we zijn niet alleen…
De golven in de kleine baai zijn slechts 2 meter dus we gaan te water. Best wel pittig zeetje als de boot stil ligt met lastige golven om de camera over te nemen.
Op het rif staat een pittige stroming, waartegen we in zwemmen op zoek naar Mola. Een heftige zwemtrip, mét downcurrent. De vissen zwemmen met hun hoofd omhoog tegen de stroming in, en wij gaan, uitgetrimd, langzaam maar zeker naar beneden, samen met het zweefvuil. Deze down current valt mee, mijn bullebak kan ik nu aan.
En dan in ene, op 30 meter wenkt iemand ons… We kijken in de diepte, en zien daar op ongeveer 37 meter in het troebele water een Mola opdoemen. Pfoei…wat ontzettend indrukwekkend! Inclusief de poetsvissen die we kennen van de documentaire. Snel filmen en foto’s maken, en natuurlijk genieten. Op deze diepte heb je niet lang de tijd in verband met de nultijden, dus na een minuut of 5 gaan we weer omhoog. Gelukt!!! Terug naar de boot komen tientallen duikers ons in een file tegemoet om ook een poging te wagen het beest te zien. Het koraal op deze lokatie is teleurstellend, dus langer dan nodig voor onze veiligheidsstops blijven we niet.
Later blijkt dat de Mola echt geluk is geweest. Onze gids, zegt ie nu pas, is in geen 2 maanden een Mola tegengekomen, en kennissen op een andere boot, op dezelfde tijd en plek, hebben er ook geen gezien.
Manta point
Nadat iedereen weer aan boord geklommen is vaart de boot richting Manta point. Hier is ons een ontspannende duik met Manta’s belooft. Je hoeft alleen maar te liggen op de rotsbodem op een diepte tussen de 6 en 12 meter om vervolgens alleen maar naar de Manta’s te kijken, aldus de verhalen aan boord.
De lokatie ligt iets meer richting Stille Oceaan, en deze naam blijkt bedrieglijk: Stille maar hoge oceaangolven komen ons tegemoet en het bootje gaat flink rollend richting de Manta’s. Ondertussen eten we op de boot onze lunch op, de traditioneel Balinese Nasi campur, rijst met spicy groenten.
Op Manta point gaan we snel te water. We liggen in een baai waar de golven van alle kanten lijken te komen en de kapitein probeert tevergeefs een rustige positie te vinden. Ik word weer zeeziek als ik eraan denk. Onderwater is het echter niet beter… op 10 meter diepte worden we met de golfslag alle kanten op geslingerd. Niks rustig op de bodem liggen, maar heen en weer deinen over de bodem, soms wel 8 meter op een golf. De typische wasmachine. Daarbij komt de druk op de oren. Wij blijven wel op de bodem, maar een golf van 3 meter bovenóp de oppervlakte erbij geeft continu een wisseling van druk op de oren. De duikcomputer weet het ook niet meer, en geef met regelmaat piepende signalen over zogenaamd te snelle opstijgingen. Op zijn minst uitdagend te noemen deze duik.
In de brandingszone waar we op de loer liggen voor Manta’s is het zicht slecht, nog geen 10 meter, en heel even vraag ik me af of deze expeditie de moeite wel loont. Maar, daar zijn de Manta’s! Dit is écht het allermooiste wat ik ooit onderwater heb gezien. Adembenemend en de deining speelt even geen rol meer. De manta’s die langskomen zijn niet echt groot, tot 4 meter spanwijdte, terwijl ze meer dan het dubbele kunnen worden. Maar wat zijn ze gracieus en krachtig tegelijk. Ze gaan tegen de stroming in alsof het niets is. Door het slechte zicht zie je ze pas laat opdoemen, het slechte zicht geeft eigenlijk een mystieke sfeer. Soms komen er wel vier na elkaar langs in een treintje. Er komt er één op me af, en passeert me op een haar na. Hij of zij heeft me niet in de gaten, en gaat zijn eigen weg.
Sommige Manta’s hebben de bekende witte buiken, en anderen zijn helemaal zwart. Eén groot exemplaar heeft een haak in zijn vleugel waaraan een lange vislijn van enkele meters hangt. Aan de begroeiing te zien gaat de lijn gaat al een tijdje mee. Hij lijkt er geen last van de hebben, maar een treurig gezicht is het wel.
Het water is koud, 22 graden, en na half uur houden wij het voor gezien. We hebben blauwe plekken omdat we tegen rotsen aan zijn geslingerd door de stroming, en bovendien zijn de Manta’s ondieper gaan zwemmen, waar de stroming nog heftiger is. De oren hebben zich dan tot nu toe wel redelijk gehouden, maar we tarten het lot niet verder.
Boven water blijkt dat mijn buddy het erg slecht heeft. De lunch brandt in zijn maag, en hij is zeeziek van de golven onderwater. Eenmaal op de boot duurt het geen minuut. Ook de Hongkong chinezen komen aan boord, stil en wit, en lopen direct door naar de andere reling. Gelukkig is iedereen snel terug aan boord en sjezen we terug naar het vaste land. Wát een dag; Mola en Manta! Bali heeft vandaag heel wat bijzonders laten zien, en voelen.
Tulemben
Na diverse omzwervingen in de regio van Padang Bai en klassieke uitstapjes naar de rijstvelden en mooie tempels komen we vervolgens aan in Tulemben. Tulemben is een dorp aan de oostkust van Bali, dat beroemd is door de ligging van het Liberty wrak. De Liberty is een US Army transport schip dat werd getorpedeerd door een Japanse onderzeeër tijdens WWII. Het wrak ligt bijna aan de oppervlakte, tussen 5 en 30 meter diep. Vanaf de kant te beduiken, en dan bij voorkeur in de vroege morgen vóórdat het vol staat met busjes verzameld met duikers uit alle hoeken van Bali. De vrouwen uit het dorp verdienen de kost door meerdere duiksets op hun hoofd te dragen, van busje naar de waterlijn. Het is balanceren, want het strand bestaat uit kiezelstenen die je enkels op de proef stellen, laat staan met twee duiksets op je hoofd.
Het Liberty wrak biedt substraat voor gorgonen en diverse andere kleurrijke koralen en omdat het wrak uiteengevallen is gevallen biedt het allerlei schuilplekken voor vis. Tijdens de duik kom je oog in oog met bladvissen, pigmee-zeepaardjes, damselvissen en ander macro-leven. In de vroege ochtend verlaten de humpback parrotfish na logies het wrak, en gaat de omgeving over in de waan van de dag, tussen alle bubbels door. Want druk is het op het wrak, vooral ook met duikers. Gelukkig kijk ik af en toe van het wrak af, en zie een grote school vleermuisvissen die zo karakteristiek met wrakken gepaard gaan, en even later zwem ik midden in een school Travelli’s, omhoog cirkelend richting de ochtendzon.
In de omgeving van Tulemben ligt Saraya, een duikstek 10 minuten rijden verderop. Bij Saraya zijn metalen frames onder water geplaatst met als doel koraal te laten hechten. Een groot succes is het nog niet, er is vooral veel metaal en weinig koraal te zien. Niet getreurd, want tevens is Saraya een muck-duikstek met grote kans op de Harlekijngarnaal, onze opdracht van vandaag. Harlekijngarnalen zijn erg mooi uitgedost, wit met grote scharen, en blauwe kringen over hun hele schild. Al snel vinden we de garnalen onder het grote metalen frame. Het paartje is druk in de weer met een zeester die ze langzaam opeten, arm voor arm. Doordat de garnalen onder het frame zitten is foto’s maken niet goed mogelijk, dus we besluiten ze ongestoord verder te laten eten, en gaan verder. Tijdens deze duik vinden we vervolgens vele andere typische muck dieren, zoals de Coleman’s garnaal. Wederom een wonderschone kreeftachtige, die op een zee-egel leeft en daar een eigen plekje op heeft maakt door de giftige stekels weg te knippen. Gepaard laten ze zich gedwee van A naar B vervoeren.
Jammer genoeg trekt het tij ineens sterk aan, het is die avond volle maan. We maken nog even een foto van een verdwaalde orang oetang krab. Hij kan zich net als ons nog met net staande houden in het optrekkende water. Om niet te ver af te drijven en een lange wandeling aan de vloedlijn te riskeren besluiten we de duik te beëindigen. Het was onze laatste duik op Bali.
Waar we de duiken op Bali begonnen met stroming en groot leven, sluiten we het duiken hier af met stroming en klein leven. Als macro-fanaten kijken we genoeglijk terug op grote herinneringen . Wie het kleine niet eert…