Tofo-Mozambique: een uniek duikavontuur
Rudi Schollaert
‘Whale, whale, whale on your left!’ en met zijn gestrekte arm wees duikleider Ritchie naar een donkerblauwe schaduw dat voorbij gleed onder de glinsterende wateroppervlakte. Plots werd het één drukte op de ‘Rib’. Tien opvarenden zochten koortsachtig naar masker, vinnen en snorkel en plonsden overboord in het warme doch troebele zeewater, te wijten aan het vele plankton. Een paar krachtige vinslagen en wij zwommen de sierlijke massa tegemoet dat uit het mistachtige verte met open muil op ons toegleed. De walvishaai zweefde rustig onder ons door, als een enorm donkergroen ruimtevaarttuig waarop het zonlicht speelde met de witte stippels en strepen. Niettegenstaande zijn brede staart slechts lichtjes bewoog hadden we moeite het dier bij te houden. Dralend zakte de 8 meter lange planktonetende haai in de mistige diepte, terwijl zijn piepkleine oogjes onverschillig naar ons nietige mensjes staarden.
Eind Februari 2008. Niettegenstaande het regenseizoen, welke duurt van oktober tot maart, vertrokken we met een klein groepje, onder leiding van ‘Guru’ Paul Van der Wecken en mezelf naar dit verre land dat zich nog maar sedert een drietal jaren eindelijk open stelt voor lichte toeristische activiteiten, waaronder het sportduiken en surfen. Het waren vooral Zuid-Afrikanen die langs de maagdelijke zanderige kustlijn, afgebakend met hoge duinen, investeerden in het oprichten van enkele PADI-duikcentra waar men ook terecht kan voor Nitrox duiken.
Ter plaatse vervoegde Jean-Pierre Gillis ons, een Belgische duiker die in Port-Elizabeth/Zuid Afrika woont. Een vermoeiende tocht met de Landrover van meer dan 1800 km. De reis alleen is reeds een gans avontuur: met de trein naar Brussel-Zuid, overstappen op de TGV naar luchthaven Charles De Gaulle. 4 uur tussenstop vooraleer te vertrekken met de nachtvlucht van Air Françe naar het Zuid-Afrikaanse Johannesburg dat +1 uur tijdsverschil kent met het onze. Daar wederom 3 uur wachttijd om eindelijk in te checken in een tweemotorig schroefvliegtuig om na een geanimeerde 2 1/2 uur luchtzakkenvlucht te landen in de havenstad ‘Inhambane gelegen aan een wijdse zee-inham.
Deze oude koloniale stad is een bezoek waard. De Portugezen hadden hier vanaf 1534 een permanente handelspost. Dit maakt Inhambane één van de oudste steden van Zuidelijk Afrika.. In het stadje is een kathedraal te bezichtigen die door de Portugezen aan het einde van de 18e eeuw is gebouwd. Op het
marktplein aan de haven mochten wij een metalen monument bewonderen die de vlag van het land voorstelde en waarvan we achteraf de uitleg verkregen: De ster is het teken van de vrijheidsbeweging Frelimo. Het rood en het geweer (een Kalasjnikov AK-47) staan voor hun vrijheidsstrijd. Het opengeslagen boek voor hun idealen: samenwerken op het land en goed onderwijs. Groen staat voor het vruchtbare land, zwart voor Afrika en geel voor goud, koper en andere bodemschatten. Maar de voornaamste attractie is ook hier weer de prachtige kilometers lange kustlijn, de stranden en de natuur van het achterland. Na een toeristenbelasting betaald te hebben van 17 ZA Rand mochten wij instappen in een minibusje waarvoor het duikcentrum had gezorgd, dat ons naar onze eindbestemming bracht, het kustplaatsje Tofo.
Praia do Tofo (Tofo Beach), is zoals ze bij ons zeggen, een voorschoot groot. In feite gaat het om een
vissersdorp gelegen aan een zanderige baai en bestaande uit een openlucht marktplein met eromheen tientallen lage woningen en toeristen bungalows opgetrokken uit hout en traditionele rieten daken, allen gelegen langs beide zijde van de enige zanderige kustweg. Een bijkomende inlichting: Aan het
strand ligt het kleine maar comfortabele 3*hotel ‘Tofo Mar’ met het dichtstbijzijnde en oudste duikcenter van de plaats “Diversity Divers”. Wij doken echter met het 5*Gold Palm PADI Center TOFO SCUBA dat
tegelijkertijd ook een IANTD nitrox opleidingscentrum is. Het bedrijf heeft reeds 8 jaar ervaring in Mozambique en zijn de absolute experts voor het organiseren van duiksafari’s. Het ligt aan zee, een 800m verwijderd van het dorpscentrum. Eigenaars zijn de sympathieke duikinstructeur John Pears, een
vijftigjarige Zuidafrikaan en zijn jonge blonde vrouw Nikki Tella die instaat voor de administratie.
De ganse duikorganisatie staat onder leiding van de enthousiaste maar kordate Steven bijgestaan door 4 full-time jonge instructeurs: Joanna, Ritchie, Drew en Rachim plus 3 ervaren plaatselijke schippers die samen garant staan voor zowel de fun als de veiligheid. Juist naast het centrum paalt Aquatico die bungalows verhuurd. Maar daar het complex slechts over 5 casita’s beschikt waren die al in beslag door o.a Paul, zijn echtgenote en twee bevriende koppels en dienden de 4 overigen onderkomen te boeken in naast elkaar palende bungalows van Nordin’s Place op 300 m van het centrum doch 500m verwijderd van de duikschool, met als gevolg dat ze elke morgen om 07.00h een vroege strandwandeling mochten maken om het gemeenschappelijk ontbijt te nuttigen in het verder gelegen duikcenter. Wij hadden echter de weersgoden mee want de week voor onze aankomst was er een cycloon voorbijgetrokken die de duinversterkingen had vernietigd. Ook Tofoscuba dat op het strand uitstak had zwaar te lijden gehad. Men was dan ook volop bezig om nieuwe verstevigingen met zandzakken en houten palen aan te brengen. Gelukkig, want de dag van ons vertrek kwam er een nieuwe cycloon uit het noorden opzetten.
Het duiken overspoelt je als één buitengewoon avontuur. Van zodra we in het duikcentrum aankomen blijkt ons eerste werk de 2 toegewezen flessen te monteren met BCD (jacquet) en ademautomaat, want ’s morgens wordt er steeds een 2-tank dive gemaakt.Tijdens ons ontbijt worden dan alle materialen door
helpers in de Rib’s (rubberboten van 8 m lang aangedreven door 2 motoren van 90PK) geladen. We trekken onze 3mm pakken aan onder de lauwe douche, stappen in de laadbak van de 4x4 trucks en rijden met knallende versleten uitlaatpotten over de zanderige weg naar het strand waar de boten reeds
aangekomen zijn en op ons wachten voor de te waterlating. In feite worden ze met de Jeep’s achteruitrijdend van op de trekker in de zee gelanceerd, waarop alle duikers de boot met man en macht door de branding trekken met uitzondering van de (zwakke!) vrouwen en de Mozambikaanse schipper die
ogenblikkelijk aan boord mogen klimmen. De boot moet snel het water in, anders word hij door de aanrollende golven terug op het strand gegooid.
Eénmaal dat iedereen zich aan boord heeft gehesen brullen de 2 x 90PK crescendo en steigert de Rib op Ritchie’s kreet ‘Let’s rock and roll’, als een bronstige hengst om met een snelheid van 60 km per uur over de Indische Oceaan van de ene naar de volgende golf te crossen. De meeste duiken in dit programma zijn duiken tussen 18 en 30 meter en een 'Advanced Open Water Certification' of een CMAS 3-ster brevet is een vereiste. Doordat er geen decompressiekamer aanwezig is in Mozambique zelf, legt men sterk de nadruk op veiligheid tijdens het duiken.Alle duikers zijn dan ook verplicht een verzekering te hebben, repatriëring inbegrepen. Het is aangeraden voor een DAN (Divers Alert Network) reisverzekering te kiezen omdat DAN Zuid-Afrika het best voorbereid is op ongevallen bij het duiken in Mozambique. Niettegenstaande alle boten uitgerust zijn met een EHBO kit en zuurstof is de dichtst bijzijnde decompressiekamer in Richard Bay, Zuid-Afrika. Medische faciliteiten in Mozambique liggen ver onder de westerse standaard. De dichtstbijzijnde luchthaven van Inhambane ligt op 20 km van Tofo, zodat medische evacuatie bij noodgevallen slechts binnen enkele uren kan worden geregeld naar Zuid-Afrika waar men beschikt over een goed uitgeruste medische hulpverlening.
De duiken zelf zijn niet moeilijk, maar we weten uit ervaring dat duiken in de Indische Oceaan voor de kust van Zuid-Afrika en Mozambique voor duikers met minder ervaring niet evident is om de volgende redenen: we duiken vanaf rubberboten met polyesterkiel (Ribs) en varen naar de duikplaatsen op GPS posities, er staat soms een hevige zee en een sterke oppervlakte stroming, dus niet wachten tot iedereen in het water ligt en dan naar beneden, neen,je laat je achterover in het water vallen en zakt direct naar beneden. Voor sommige duikers die aan kalm water gewend zijn en langs een ankertouw naar beneden gaan of niet graag in het blauw zakken, kan dit soms een beetje stressvol overkomen. Tevens zijn alle duiken stromings- en vierkantsduiken. Het zeewater is 28°C warm met een thermocline laag op –25m waaronder het 24°C wordt. De dieptes variëren meestal tussen de 23m en 30m boven een rotsachtige bodem doorkerft met spleten en troggen. Zoals reeds vermeld duikt de duikleider als een stuka (duikbommenwerper) naar beneden met een reel waaraan 150m touw is opgerold die verbonden is aan de oppervlakte met een boei die de schipper van de rubberboot gemakkelijk kan volgen, zodat wij steeds na onze veiligheidtrap in de ‘blue’ onmiddellijk aan boord kunnen kruipen.
Het terugkomen na de duik is nog spectaculairder. Op een teken van de schipper haken alle duikers zich vast aan voetlussen om niet over boord te slaan. Vanaf 500m van het strand kiest de schipper een hoge surfgolf uit om erop met plankgas door de branding naar het strand te razen waar hij met een hevige schok tot stilstand schuif waarbij beide motoren naar boven klappen...woh, een reuze glijbaan als toetje, wat een unieke ervaring! De boot wordt op de trailer getakeld en vertrekt naar het duikcentrum die wij op onze beurt langs het strand wandelend vervoegen. Na een tussenpauze van 2 uur, een lauwe douche, een halve liter bier (merknaam 2M) en het verorberen van een dubbeldekker sandwich gedoopt ‘Verdigno’ vertrekken we voor een derde duik, zodat we steeds rond 15.00 terug aan land zijn.
Na een welverdiende siësta wandelen we om 17.00h naar het marktpleintje waar sommigen onder ons zich tot ‘cracks’ ontpoppen in het marchanderen met de plaatselijke nering, vooral mijn kamergenoot had er een handje van weg om de verkoper stresstoestanden te laten krijgen. Rond 19.00h verzamelen we meestal in een openlucht restaurantje voor een lekkere pizza, spaghetti of stukje gegrilleerde vis. Tofo Beach heeft zelf een restaurant ‘La casa da Comer’ onder Belgisch management. De wijn is er voortreffelijk daar het vooral Zuid-Afrikaanse is. Voor degenen die het plaatselijk nachtleven willen verkennen zijn er twee openlucht ‘etablissementen (!)’ gelegen in de hoge duinen: Dino’s Bar en Fatima’s Nest, dat laatste doet van alles veronderstellen! Het blijken verzamelplaatsen van meestal jongeren, vooral surfers, rondtrekkende hippies en de plaatselijke duikcrews. Nochtans moet ik bekennen dat we na alle dagelijkse ‘corvee’ zodanig moe zijn, dat we meestal om 22.00h, na een laatste glas te sippen op het terras van onze hut, in bed kruipen om te genieten van een welverdiende rust want ’s anderdaags is het wederom opstaan geblazen om 6.30h.
De duikplaatsen en het onderwaterleven in de regio aan de kust van Tofo geldt onder de kenners als de beste plaats ter wereld om zowel dagelijks tientallen manta’s en walvishaaien te spotten als voor zijn enorme scholen vis, dit dank zij de stroming die heerst in de ondiepere zee-engte tussen Mozambique en Madagaskar die zorgt voor een permanente explosie van fytoplankton. Kunnen jullie geloven dat we op het laatste beu gekeken waren op de vele manta’s en walvishaaien? De bekendste en verste plaatsen zijn het noordelijkst gelegen ‘Amazone’ met ‘The Office’ en het 45 km zuidelijker gelegen ‘Manta Reef’ Ook het dichterbij liggende ‘Giant’s Castle’ en ‘Sherwood Forest’ zijn niet te versmaden. Het zijn allemaal poetsstations waar de tientallen manta’s zich welgevallen door de kleine onvermoeibare visjes laten verzorgen. Terwijl wij alle moeite hebben in de stroming ter plaatse te blijven hangen, voeren deze onderzeese wezens een vertraagd ballet uit...schitterend!
Op één van onze duiken hadden we de ontmoeting van ons leven. Plots verduisterde de oppervlakte en toen we omhoog keken viel onze mond bijna open! Een gigantische school Devil Rays (kleine manta’s, duivelsroggen) passeerden als een oorlogseskader vliegtuigen aan ons voorbij...wij konden onze eigen ogen niet geloven! Niettegenstaande de rotsbodem koraalarm is wordt ze bedekt door een tapijt van honderden kleurrijke vlindervissen en zwermen scholen horsmakrelen, barracuda’s en roodoog soldatenvissen aan ons voorbij. Tussen de spleten ontdekken we tijgermurenes, reuzelangoesten en merou’s (Cods genaamd)...het heeft geen naam wat hier allemaal te zien is! Op trapdiepte hangen we tussen ontelbare slierten planktondiertjes waarop de walvishaaien met wijd openmuil af stevenen en ze met massa’s tegelijk naar binnen stofzuigen. Op zekere morgen stevent zo’n beest recht op mij af en heb ik een ogenblik van aarzeling, wie gaat er plaats ruimen voor wie?...Maar wijselijk beslist ik als menselijk walvis een palmslag opzij te maken. De dichtere en ondiepere bij de kust liggende duikplaatsen zoals ‘Salon’, ‘The chamber of secrets’ en ‘ Mike’s cupboard’ kenmerken zich door een slechtere zichtbaarheid maar verrassen door een enorme verscheidenheid aan klein leven, zoals blad- en schorpioenvissen, koraalduivels, frogvissen en de leuke zeemotten (pegasus draconis) die verwant zijn met de zeepaardjes.
Duiken in Mozambique geniet een goede reputatie qua veiligheid en dat willen ze daar zo houden. De aangeraden periode om er te duiken zijn de maanden september en oktober want dan krijg je gegarandeerd het bezoek bij van de Humpback whales die er komen kalveren.
Daar de reis niet alleen uit duiken bestaat, vooral voor de niet-duikende vrouwen, kregen ze de kans, dank zij onze Belgische Zuid-Afrikaan J.P die over een Jeep beschikte, om de regio te verkennen. Aldus vertrok hij met 4 vrouwen op ontdekkingstocht naar naburige dorpjes en de havenstad Inhambane
waar ze de verlichte inval kregen om een plaatselijk ziekenhuis te bezoeken. Gevolg...Een inheems jong meisje, niet ouder dan 15 jaar, was net bevallen van een prematuurtje, de pasgeboren baby woog net geen 1500 gr. De jonge mamma zag er moe en bleek uit. Ons vijftal reed verder, maar het meisje liet
hen niet los, ze had een diepe indruk gelaten op onze vrouwen met hun grote mond, klein hartje en veel ‘compassie’. Ze stopten dan ook aan een marktje en kochten eten, drinken en een truitje, waarna J.P zo goed was om nog eens langs de materniteit te passeren, zodat ze de geschenken konden afgeven. Een glimlach verscheen op het gezichtje van de jonge moeder, niet goed begrijpend wat er gebeurde, die zotte Belgen waren terug gekomen...chapeau!
Maar ook ons medisch corps, Paul en Guido werden de voorlaatste dag van ons verblijf onverwachts op het appel geroepen. Vanuit het 1000 km hoger gelegen noorden ontwikkelde er zich een cycloon die reeds zorgde voor hoge golven die brullend een einde kenden op het zandstrand van Tofo. Daar wij daardoor ’s namiddags niet meer konden uitvaren besloten we gezellig te apéritieven op het kleine grasveld voor de bungalows van Aquatico, want al onze drank moest op, vooral daar Paul een voorraad van twintig flessen witte Chardonay had aangekocht. Tussendoor zagen we enkele blanke macho surfers, de plank onder de arm, het strand oplopen en zich in de kolkende branding werpen...zot en half!
Ik moest onwillekeurig denken aan de film ‘Pointbreak, the last wave’ met Patrick Swayze. Gespierde jonge mannen, zoals onze duikster Karen ze graag heeft, die zichzelf wilden bewijzen door de onstuimigste hoge golven te besurfen. En wat gebeuren moest gebeurde onvermijdelijk. Steven van de duikschool kwam hijgend het terras opgelopen:‘Doctor...doctor Paul...we need you!’ Eén van de surfers had zijn bovenarm uit het gewricht. De gespierde arm hing als een slappe worst naar beneden. Paul en Guido konden echter niks doen.De schouder was zodanig zwaar gespierd dat het onbegonnen werk was, vooral zonder verdoving, om het gewricht op zijn plaats te trekken. Ze verwezen hem dan ook naar het ziekenhuis vanInhambane op 1h1/2 rijden.
Nog geen uur later kwam Steven terug op de proppen:” Paul...we need you again!’
Weer was één van de surfers zwaar gewond geraakt. De scherpe kiel van zijn plank had een kuit opengereten zodat de spieren eruit wipten. Rap werden er 2 tafels samen geschoven, de gewonde erop gelegd en professioneel onderzocht. Paul toverde zijn medisch valiesje uit de kast en kreeg assistentie van Guido en tandarts Thierri waarbij zijn echtgenote de ideale verpleegster speelde. Man’s spieren werden op hun plaats geduwd en de huid met een speciale steek toegenaaid. De operatie werd afgewerkt met steriel verband en dit allemaal zonder verdoving waarbij de surfer tijdens de
werkzaamheden geen kik gaf...Patrick Swayze in volle glorie! Zijn twee kompanen stonden erbij en zagen dat het goed was. Toen alles voorbij was namen ze hun vriend onder de arm, zeiden ‘thanks’ en waren weg...ons medisch team dat één uur intensief gewerkt had verbaasd achter latend.
Er kon zelf geen traktatie af...van macho’s gesproken!
Een schitterende reis, uniek avontuur, prachtig land, onvergetelijke duiken,
een vriendelijke en niet opdringerige bevolking!
Doen alvorens de Chinezen binnenvallen met hun fabrieksschepen!!!